به جرات می توان گفت که رشته عمران پایه ای ترین و قدیمی ترین علم مهندسی بشریت است. در اینجا براي كساني كه مي خواهند در اين باره اطلاعات كسب كنند- بخصوص داوطلبان كنكور - به معرفی این رشته خواهیم پرداخت و به مواردی چون دروس رشته ، تفاوت رشته عمران با دیگر رشته ها، گرایش های آن در تحصیلات تکمیلی و بازار کار اشاره خواهیم کرد. 

    یک مهندسی عمران پس از پایان تحصیل و كسب تجربه كافي و اخذ مدارك مربوطه از سازمان نظام مهنسي بطور كلي خود قادر به طراحی سازه های مختلفی چون بناهای مسکونی، برج ها، پل ها، سد ها و ساخت راه ها و تونل ها می باشد. بر فرض مثال برای طراحی یک برج در اصل یک مهندس عمران باید تعداد ستون ها و بار های وارده بر آنها را محاسبه کند و درنهایت نوع و ويژگي هاي ستون ها ، تيرها ، سفقها و پي (فونداسیون) را با مد نظر داشتن خاک زیر سازه تعيين نمايد. بنابراین مهندس عمران باید دارای توان محاسبه بالا در ریاضیات و درک قوی در فیزیک بخصوص در بخش استاتیک باشد.

دروسی که در مقطع کارشناسی باید گذرانده شود حدود 140 واحد می باشد که می توان به 5 قسمت کلی تقسیم نمود كه عبارتند از:

قسمت اول : دروس عمومی (حدود 25 واحد) هستند که می توان به اندیشه 1 و 2، زبان عمومی، ادبیات فارسی و ... اشاره کرد.

قسمت دوم : دروس پايه (حدود 25 واحد) که شامل ریاضیات عمومی 1 و 2 ، فیزیک 1، آزمایشگاه فیزیک 1،  معادلات ، آمارواحتمالات مهندسی، محاسبات عددي، اقتصاد مهندسی، مهندسی سیستم ها (تحقیق در عملیات 1) و ... می باشند. اين دروس اطلاعاتي به دانشجو مي دهند كه در دروس اصلي و تخصصي اين رشته كاربرد فراوان دارند.

شايان به  ذكر است كه اين دو دوسته دروس فوق براي اكثريت رشته هاي مهندسي مشترك مي باشند.

قسمت سوم : دروس اصلی اند (حدود 65 واحد). مهمترین درس اصلی مهندسی عمران استاتیک و بعد از آن مقاومت مصالح مي باشد ، که پایه تمام دیگر دروس هستند. سه درس مهم تحلیل سازه (1و2)، طراحی سازه های بتن آرمه (1و2) ، طراحی سازه های فولادی (1و2) ، راهسازي و روسازي باعث می شوند دانشجوي عمران به یک مهندس عمران تبدیل شود. البته به درس مهم مکانیک خاک و مکانیک سیالات در این میان بايد اشاره نمود. قسمت مشکل دیگر مهندسی عمران پروژه های آن می باشد که از نظر کمیت و گستردگی در بین دیگر رشته ها مثال زدنی است، پروژه تخصصی، پروژه سازه بتن آرمه، پروژه سازه فولادي، پروژه راهسازی، پروژه آب و فاضلاب و متره و برآورد از جمله آنها می باشند. كه در آنها دانشجوي عمران بايد آنچه را كه در دروس تئوري فوق آموخته است به شكل عملي در آورده و سازها و راه هايي را طراحي نمايد .

قسمت چهارم : دروس تخصصی اند (حدود 15 واحد) که درس های اصلی را بصورت تخصصی تری پی گیری می کند. مانند : اصول طراحي تونل ، اصول طراحي سد و ....

و قسمت پنجم : شامل دروس اختیاری است که بصورت متنوع در اختیار دانشجویان است (حدود 15 واحد) كه دانشجو مي تواند به صورت دلخواه در مورد بعضي گرايشهاي مرتبط به عمران اطلاعلات بيشتري كسب كند. مانند : طراحي و معماري ، نقشه برداري و عمليات 2  ، اصول طراحی پل و ......

همانطور که گفته شد مهندس عمران با گذراندن دروس فوق توانایی محاسبه ابنیه ها و راه ها را خواهد داشت.

شرایط ادامه رشته عمران تا دکتری در داخل کشور وجود دارد. در مقطع کارشناسی ارشد، رشته عمران دارای 12 گرایش زير می باشد:

   سازه
  مهندسي زلزله
  مكانيك خاك و پي
  راه و ترابري
   مهندسي آب
  سازه‌هاي هيدروليكي
  سازه‌هاي دريايي
  برنامه‌ريزي حمل و نقل
  مهندسي مديريت و ساخت
  مهندسي محيط زيست
  مهندسي رودخانه
  مهندسي آب و فاضلاب

و آزمون سراسري دانشگاههاي دولتي - تا آخرین اطلاعات - در شش ماده (شامل 16 درس مقطع کارشناسی) همگي با ضريب 1 براي اين رشته می باشد.

گاهی از اوقات این رشته با رشته معماری اشتباه گرفته می شود. رشته معماری که رشته ای بیشتر هنری است تا مهندسی ، برای طراحی ظاهری بنا ها بکار می رود. به عنوانی دیگر استفاده از فضا های موجود و تبدیل آن برای رفع نیازها به نحو احسن از وظایف یک مهندس معمار می باشد. برای مثال طراحی اتاق ها و جایگیری آنها و فضا سازی داخلی و طراحي نماي خارجی یک ساختمان از وظایف مهندس معمار و طراحی ساختمان از نظر سازه ای و محاسباتي (فونداسیون، ستون، تیر و سقف ها) از وظایف مهندس عمران می باشد.

گاهی نیز بدلیل تشابه اسمی رشته مهندسی عمران – عمران با مهندسی عمران – نقشه برداری اشتباه گرفته می شود. بايد توجه داشت كه اين دو رشته تفاوت هاي زيادي باهم دارند، بر فرض مثال دو گرایش "تحلیل سیستم ها" و "تکنولوژی صنعتی" از رشته صنایع اختلاف زیادی باهم ندارند (در حد 10-12 واحد از 145 واحد)، اما این دو گرایش عمران  بطور کاملی از یکدیگر مستقل بوده و شاید داری یک محیط کاری بوده ويا به هم وابسته باشند ولی کار جداگانه ای را بر دوش می کشند. بطور کلی مهندس نقشه بردار، تراز ها و شیب هاي موجود در سطح ها را بررسی میکند. و جهت انجام پروژه هاي عمراني - كه بدست مهندسين عمران انجام مي شود - نقشه اي از مكان پروژه تهيه مي كند. حیطه کاری مهندس نقشه بردار نیز مي تواند بسیار وسیع می باشد.

بازار کار برای مهندسین عمران بسیار گسترده است و از درآمد مکفی برخوردا می باشد. از آنجایی که کشور ما در حال توسعه بوده از نظر کمیت به مهندسی عمران نیاز بالایی دارد از این رو بازار کار وسیعی خواهد داشت.

در رابطه با جنسیت دانشجویان باید بیان شود که محیط کار و شرایط آن گاهی بسیار مشکل و طاقت فرسا می شود (مهندسین ناظر و حاضر در محل پروژه) که بیشتر با شرایط بدنی آقایان سازگار تر است و خانم ها اکثرا در قسمت محاسبه حضور دارند.

در پایان امیدوار هستم  با توضیحات فوق در روشن نمودن راه شما دانشجویان آینده قدمي مثبت برداشته باشيم و برای شما آرزو داريم در تمام مقاطع تحصیلی و مراحل زندگی موفق باشید زیرا که شما شایسته موفق بودن هستید.

تهیه و تنظیم:

سید میلاد خلیلی

دبیر انجمن علمی مهندسی عمران دانشگاه آزاد تهران جنوب